Kıbrıs’ta Vicdani Ret İnisiyatifi Atina’da etkinliklere katıldı

Kıbrıs’ta Vicdani Ret İnisiyatifi 11-12 Nisan 2008 tarihlerinde Atina’da Vicdani Retle ilgili düzenlenen etkinliklere katıldı.
Uluslararası Af Örgütü Yunanistan Seksiyonu ve Yunanistan Vicdani Ret Örgütünün birlikte koordine ettiği toplantılar çerçevesinde eylem ve Vicdani Ret Avrupa Bürosu (EBCO) yıllık toplantısı da yapıldı ve yeni yönetim kurulu belirlendi.
Etkinliklere Kıbrıs’ta Vicdani Ret İnisiyatifi aktivisti Gülten Göze İnisiyatifi temsilen katıldı. Göze etkinliklerde tüm Kıbrıs adına açıklamalarda bulundu…

Etkinlikler
Kıbrıs’tan Kıbrıs Vicdani Ret İnisiyatifi delegasyonun da katıldığı etkinliklerin ilki Synasmismos’a yakınlığı ile bilinen Kokkino Radyosunda canlı yayına katılmak oldu.
11 Nisan sabahı, Kokkino Radyosundaki programa EBCO Başkanı, Türkiye ve Kıbrıs temsilcileri katıldı… Programa Yunanistan’da Vicdani Reddini açıklayan gençler de katılarak alternatif hizmet konusundaki deneyimlerini açıkladılar. Program sırasında EBCO Başkanı Gerd Greune Yunanistan’daki hem sürenin hem de uygulama koşullarının kabul edilemez olduğunu belirterek Yunanistan yönetimi kınadıklarını ve bunun değişmesi için ellerinden geleni yapacaklarını söyledi. Kıbrıs ve Türkiye’deki uygulamaları katılan temsilciler anlattı. Kıbrıs’ın güneyinde bu hakkın tanınmasına rağmen Yunanistan’daki gibi hem alternatif hizmet süresinin uzun olması hem de uygulama koşullarının kötü olması eleştirildi. Güneydeki uygulamanın ayrıca sivil olmaması da eleştiri konusu olarak gündeme getirildi. Kuzeyde ise bu hakkın hiç tanınmamış olması gündeme getirilerek, Türkiye ordusunun buradaki tüm askeri kuralları belirlediği söylenerek bu nedenle kuzeydeki durum ile Türkiye’deki durumun hemen hemen ayni olduğu vurgulandı. Kıbrıs’ta Vicdani Ret İnisiyatifinin çalışmaları ile ilgili de bilgiler verildi. Türkiye’deki uygulamalar da Türkiye temsilcisi tarafından aktarıldı, Vicdani Retçi Halil Savda’nın halen daha gözaltında olduğu söylendi ve diğer tutuksuz olanların da AİHM kararında da belirtildiği gibi sivil ölüme mahkum edildikleri, yaşam alanlarının kısıtlandığı altı çizildi.
Akşamüzeri ise Uluslararası Af Örgütü Yunanistan Seksiyonu öncülüğünde 1998 yılında başlatılan kampanyanın 10. Yılı nedeniyle tel örgülerle çevrilmiş bir pasta ile bir protesto gösterisi düzenlendi.
Parlamento önündeki meydanda buluşan temsilciler daha sonra Parlamento binası önüne giderek, içeriye girip ortak deklarasyonu vermek istediler. Grup adına konuşan bir temsilci, EBCO, WRI (Savaş karşıtları enternasyonal), Kıbrıs’ta Vicdani Ret İnisiyatifi, Uluslararası Af Örgütü Yunanistan Seksiyonu, Yunanistan Vicdani Ret Örgütü ortak imzası ile hazırlanan deklarasyonun parlamento başkanına vermek istediklerini söyledi ama polis güvenlik gerekçesi ile grubu binaya yaklaştırmadı. Parlamentoyu temsilen gelen yetkiliye ortak metin verildi.
Daha sonra Başbakanlık, TC Elçiliği ve Kıbrıs Elçiliği de ziyaret edilerek ayni metin sunuldu. Polis yoğun önlem alması gözlerden kaçmadı.
Ortak metinde Vicdani ret hakkının uluslararası antlaşmalarda ve konvansiyonlarda belirtildiği şekli ile tanınması talep edildi, bu hakkı, bu kurallara uygun tanımayan özellikle Kıbrıs, Türkiye ve Yunanistan başka olma üzere tüm ülkeler kınandı.
12 Nisan tarihinde ise EBCO yıllık olağan toplantısı düzenlendi. Toplantıda ülke raporları görüşüldü, dünyadaki gelişmeler üzerinde görüş alış verişinde bulunuldu ve son bir yıllık çalışma ve mali rapor görüşülerek aklandı. Toplantı sonunda yeni yönetim ve temsilciler de seçildi.
Akşamüzeri ise Ianos kitapevinde Mehmet Tarhan'ın da yer aldığı " kilidin ne tarafı hücre" belgeselinin de gösterildiği video gösterimi ve konuşmaların yer aldığı bir etkinlik düzenlendi. Etkinlikte WRI ve EBCO başkanları da birer konuşma yaptı. Kalabalık bir grubun izlediği etkinlik sonrası çeşitli ülkelerden gelen temsilciler ülkelerindeki vicdani retle ilgili uygulamalara yönelik kısa bilgiler de verdiler.
Bu etkinliğin sonrasında çeşitli ülkelerden temsilciler kitapevine yakın meydanda yeniden bir araya gelerek yanlarında getirdikleri kartonun üzerine ülke bayraklarını yapıştırarak, ülke temsilcileri bayrakların altına kendi dillerinde vicdani ret hakkının tanınması talebini yazdılar. Kıbrıs temsilcileri de Kıbrıs Cumhuriyeti bayrağı altına iki dilde Vicdani Ret hakkı tanınsın yazdılar. Basının da izlediği etkinlik, yazma işi bitirildiğinde basına görüntü verilmesi ile sona erdi.

Yunanistan, Kıbrıs ve Türkiye Vicdani ret Hakkı İle İlgili Uluslararası Standartları Tanımalı
Atina’da toplanan Vicdani Ret ve İnsan Hakları örgülerinin temsilcileri, Yunanistan, Kıbrıs ve Türkiye’yi vicdani ret hakkını Avrupa ve uluslararası standartlar düzeyinde tanımaya çağırdı.
Temsilciler vicdani ret hakkının Birleşmiş Milletler ve Avrupa Konseyi’nin de aralarında bulunduğu birçok uluslararası örgüt tarafından tanındığını Yunanistan, Kıbrıs ve Türkiye hükümetlerine hatırlattı. Daha derinlemesine konuyu irdelemek gerekirse, Güney Kore’den yapılan 2 kişisel başvuru sonucu, Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Komitesi vicdani ret hakkının tanınmamasının din, vicdan ve düşünce özgürlüğünün ihlali olduğunu kabul etti.
• 3421/2005 sayılı yasa ile Yunanistan vicdani ret hakkını kabul etmiş olsa bile, yasanın kendisi ve uygulaması uluslararası standartların altındadır. Başvurular Savunma Bakanlığı ile sivil olmayan bir otorite tarafından değerlendirilmektedir. Başvuru hakkı, sınırlı zaman kısıtlamasına tabi olup, hizmet altındaki askerlere ve yedeklere verilmemektedir. Ayrıca, alternatif hizmetin süresi nerdeyse askerlik hizmet süresinin 2 katıdır ve cezai nitelik taşımaktadır. Son yıllarda, dini sebebe dayanmayan vicdani ret başvurusu yapan kişilerin durumları Savunma Bakanlığı tarafından değerlendirilerek ret edilmiştir ve bu kişiler yargılanmaktadırlar.
• Kıbrıs’ın her iki tarafında Vicdani ret hakkı ile ilgili durum çok farklıdır. Kıbrıs Cumhuriyeti zorunlu askerlik hizmetinde bulunacaklar için vicdani ret hakkını tanırken, başvurular sivil bir otorite olmayan Savunma bakanlığına yapılmaktadır. Ayrıca, vicdani ret hakkı mecburi hizmet altında olan ve profesyonel askerlere tanınmamaktadır. Kıbrıs’ın kuzeyinde ise askerlikle ilgili tüm işlemler Türkiye Ordusu tarafından yerine getirildiğinden vicdani ret hakkı hiç bir şekilde tanınmamaktadır.
• Türkiye ise vicdani ret hakkını tanımayan bir ülkedir. Vicdani retçiler sivil ölüme mahkum edilip, tekrarlanan bir şekilde hapis cezasına çarptırılmaktadırlar. vicdani retçi Halil Savda emre itaatsizlikten dolayı çarptırıldığı 6 aylık hapis cezasını doldurup 27 Temmuz 2007’de salıverilmesinin ardından 27 Mart 2008’de tekrardan tutuklandı. Halil Savda, şimdi firar suçundan dolayı 15.5 aylık hapis cezası çekmek zorunda ve aynı suçtan dolayı yeniden yargılanacak. Türkiye’de vicdani retçilere uygulanan tekrarlanan hapis cezaları Uluslararası Siyasi ve Medeni Haklar Sözleşmesini’ açıkça ihlal eder, sözleşmenin 14. maddesinin 7. bendine göre “Bir ülkenin hukukuna ve ceza yargılama usulüne uygun olarak daha önce kesin biçimde mahkum olan veya beraat eden bir kimse aynı suçtan ötürü ikinci kez yargılanamaz ve cezalandırılamaz.” Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi vicdani retçi Osman Murat’ Ülke’nin davasında Türkiye aleyhinde “uygulanan sürekli hapislik cezasının sivil ölüme yol açtığı ve bununda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 3. maddesini ihlal ettiği kararını verdi.
Ayrıntılar ülkeden ülkeye farklılaşsa da, 3 ülke vicdani ret hakkının ihlal edilmesi ve vicdan özgürlüğü hakkının uluslararası ve Avrupa standartlarında uygulanmaması konusunda “birleşmiştir”. Biz Türkiye, Kıbrıs ve Yunanistan’dan insan hakları ve vicdani ret örgütleri temsilcileri olarak, 3 ülkeyi de taraf oldukları uluslararası antlaşmaları uygulamaya ve son olarak vicdani ret hakkını bu standartlara göre şartsız tanımaya çağırırız.

11 Nisan 2008
 

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Kaynaklar
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Komisyonu (1998), Karar, 988/77: Askerlik Hizmetinde Vicdani ret ve daha sonraki 2000, 2002 ve 2004 yılındaki kararlar

Avrupa Konseyi, R (87) 8 sayılı Bakanlar Komitesi Önerisi (1987),

İnsan Hakları Komitesi, CCPR/C/88/D/1321-1322/2004, 23 Ocak 2007

Working Group on Arbitrary Detention: Opinion No 36/1999 (TURKEY), Opinion No 24/2003 (ISRAEL). See also Human Rights Committee: General Comment No 32, CCPR/C/GC/32, 23 August 2007

ÜLKE ile. Türkiye, Başvuru no 39437/98, 24 Ocak 2006